Gekletter van zwaarden en geschreeuw uit strijdlustige kelen weerklinkt over de oevers van de Nijl. Graaf Willem I – wiens zoon Floris niet veel later het land in de duinen bij Den Haag zal kopen, bestemd voor het jachtslot dat uiteindelijk tot het Binnenhof zal uitgroeien – loopt via de houten loopplank van zijn schip af en zet voet aan land bij de verdedigingstoren van de stad Damiate.
Hij heft triomfantelijk het zwaard hoog boven zijn schouder klaar om het naar beneden te zwiepen. Het lot van de verdedigende Arabieren is bezegeld: de kruisvaarders hebben met de kettingtoren die vóór de stad in de Nijl ligt de stad Damiate bijna in hun macht.
Historisch correct is dit negentiende-eeuwse schilderij niet, maar fantasierijk is het zeker. Antonie Frederik Zürcher beeldde graaf Willem I van Holland af bij de verovering van het belangrijkste bolwerk dat de stad Damiate moest beveiligen. Het schilderij heet lovend: Graaf Willem van Holland verovert Damiate. Voor Willems heldhaftige verovering van de kettingtoren is echter geen bewijs, noch was hij aanwezig bij de val van de stad zelf in november 1219. In september was hij alweer naar Holland vertrokken. Het in bezit nemen van Damiate liep hij mooi mis. Het schilderij berust enkel op legende en mythevorming.
Graaf Willem I van Holland (1168 – 1222) verovert Damiate, 1219. Antonie F. Zürcher (1840 – 1876). Collectie · Amsterdam Museum.
Toch werd Willems deelname aan de vijfde kruistocht, met als cruciaal moment de verovering van Damiate, een van de hoogtepunten van zijn carrière. Niet dat het zijn heldhaftigheid was die hem op kruistocht stuurde. Willem was niet op pad ter verdediging van zijn geloof en evenmin op zoek naar avontuur. Hij was niet verslaafd aan riddermoed, hij nam deel aan de kruistocht enkel om van zijn kerkelijke verbanning verlost te worden.
Riddereer gepredikt en bezongen
In de vroege dertiende eeuw heerste in Europa een conflict over wie de nieuwe Duitse keizer zou worden. Willem was op het laatste moment van partij gewisseld. Nadat zijn eerste kandidaat voor het keizerschap – Otto IV, onder andere gesteund door de Engelsen – was ingemaakt bij een veldslag in Frankrijk, wisselde de graaf van Holland van team. Nu steunde hij Frederik II. In dezelfde partij als bondgenoot Frankrijk viel hij zelfs zijn oude Engelse vrienden aan. Zo ging dat vaker in die dagen: er werd dan wel riddereer gepredikt en bezongen, maar uiteindelijk telden vooral de knikkers en niet het sportieve spel. Willem koos voor de, naar voorspeld werd, winnende partij.
Zijn onbetrouwbaarheid en verraad kwamen hem duur te staan: de paus van Rome deed hem in de kerkelijke ban. Daarom haastte Willem zich van het slagveld in Engeland terug naar het graafschap Holland om vervolgens devoot op kruistocht te gaan. Alleen zo kon hij de gunsten van de paus terugwinnen. Zijn ban werd inderdaad opgeheven, maar de verovering van Damiate liep net hij net mis. Het is dus maar de vraag of graaf Willem I ooit zo heldhaftig was als hij in de negentiende eeuw door Zürcher werd afgebeeld.
