Scholieren en toeristen die een tour maken, een ijscoman voor de Ridderzaal, wandelaars en fietsers. Vandaag de dag toont het Binnenhof een vredig tafereel. Soms is het iets drukker, bijvoorbeeld als er een nieuw kabinet wordt geformeerd, met journalisten die urenlang achter dranghekken staan te wachten. Het is bijna niet voor te stellen dat boze burgers op deze plek kwamen demonstreren. Nog niet zo lang geleden zelfs. Boeren, met en zonder koeien. Ambtenaren en studenten, met vele duizenden tegelijk. Er stond zelfs eens een tractor op de trap van de Ridderzaal. Wie hebben al die jaren op het Binnenhof gestaan om te laten horen wat er niet deugde aan het overheidsbeleid?
Voorpublicatie Hofboek II – Gebruik van het Binnenhof
Auteur | Norma de Goederen, Research | Christa van Zeggeren
14-9-1977 – Leden van de werkgroep Beter Zuivelbeleid en die van het Agrarisch Jongerencontact demonstreren tegen de heffing van 89 ct. per liter melk, die de EEG per 16 september 1977 de boeren gaat opleggen. Binnenhof. Fotograaf · Fotobureau Stokvis (Meyer). Collectie · Haags Gemeentearchief.
Grondrecht en solidariteit
Demonstreren. Het geeft een gevoel van solidariteit door samen, zij aan zij, zingend of roepend op een specifieke plek je politieke wens of mening kracht bij te zetten. Het is een manier om de kloof tussen kiezers en gekozenen te overbruggen. Dankzij de vrijheid van meningsuiting en het recht om te betogen – artikel 7 en 9 van onze Grondwet – kunnen burgers hun boosheid richting regering en parlement uiten.
Het Binnenhof – het hart van de democratie – is dé plek om te demonstreren. Hier komen Kamerleden en ministers samen om besluiten te nemen die het volk aangaan. In de oude vergaderzaal van de Tweede Kamer (tot 1992) konden ze het rumoer goed horen en als ze niet naar buiten durfden, vanachter de ramen volgen wat er gebeurde.
Radio Veronica
‘Naar Den Haag … voor Veronica!’ In 1973 geven 60.000 Veronicafans gehoor aan deze oproep. Het doel: het behoud van de piratenzender, die toen uitzond vanaf een schip op zee, buiten de nationale grenzen. Zo ontduiken ze de wet, omdat commerciële radiozenders verboden zijn. Nieuwe wetgeving zou zeezenders moeten verbieden. De open hoorzitting over deze anti-piratenwet op 18 april is hét moment om te demonstreren.
Nooit eerder kwamen er zoveel mensen naar Den Haag voor een demonstratie. De meesten van hen gaan naar het Malieveld, enkele honderden trekken naar het Binnenhof. ‘Een ongedisciplineerde, met transistorradio’s gewapende massa’, zo beschrijft een krant hen. In de Tweede Kamer doen artiesten als Barry Hay, Vader Abraham en Corry Konings een goed woordje voor het behoud van zeezenders. Ondanks het massale protest, wordt de anti-piratenwet in 1974 aangenomen. Radio Veronica stopt als zeezender, maar gaat wel door. In 1975 wordt Veronica lid van de Publieke Omroep.
30-5-1972 – Studenten demonstreren tegen verhoging van het collegegeld en het onderwijsbeleid van de minister van Wetenschapsbeleid jhr. mr. M.L. de Brauw. Fotograaf · Fotobureau Stokvis. Collectie · Haags Gemeentearchief.
Schuim op het Binnenhof
Kernwapens, werkeloosheid en loonsverlagingen. De jaren ’80 zijn roerig en dat is te merken op het Binnenhof. Het Komitee Kruisraketten Nee organiseert de grootste demonstratie uit de Nederlandse geschiedenis. Maar liefst 550.000 mensen reizen op 29 oktober 1983 naar Den Haag om zich uit te spreken tegen de plaatsing van kernraketten op Nederlandse bodem. Volgens het journaal van die dag gaan de deuren van overvolle treinen nauwelijks meer dicht, is er geen bus meer te huur en moet de politie mensen achter dranghekken tegenhouden. Voor deze massa is het Binnenhof veel te klein en het merendeel staat op het Malieveld.
‘Boos op Koos!’ In 1983 demonstreren ongeveer 100.000 ambtenaren tegen het beleid van minister van Binnenlandse Zaken Koos Rietkerk, die vanwege de hoge werkeloosheid de ambtenarensalarissen wil verlagen. Ook de Amsterdamse brandweerlieden laten van zich horen. Met schuimkanonnen leggen zij ’s ochtends vroeg een metershoog schuimtapijt aan in het Binnenhof, die alle ingangen van de Eerste en Tweede Kamer verspert. Kamervoorzitter Dick Dolman neemt geen maatregelen tegen de actie; hij vindt dat de Kamerleden niet in hun werkzaamheden zijn belemmerd omdat nog één ingang wel open is.
Het wapen der machtelozen
Ook eenlingen – vaak beroepsdemonstranten met een sterk rechtvaardigheidsgevoel – trekken naar het Binnenhof om te demonstreren. Ze gaan vaak ver, heel ver, om hun zaak te bepleiten. Als in 1984 de Wet afbreking zwangerschap in werking treedt, komt bijvoorbeeld pater Jan Koopman elke maand naar het Binnenhof. Daar bidt hij, samen met enkele aanhangers en vaak met een Mariabeeld naast zich, voor het ongeboren leven. Legalisering van abortus is in zijn ogen de ‘ergste ramp’ die Nederland ooit is overkomen.
Tuinder Jaap Meester uit Andijk begint zijn eenmansactie als een ruilverkaveling in 1974 slecht voor hem uitpakt. Omdat hij een stuk onvruchtbare grond terugkrijgt, gaat zijn bedrijf failliet. Als tien jaar ambtelijk touwtrekken om zijn recht te behalen hem niks oplevert, besluit hij in hongerstaking te gaan. Hij noemt zijn actie ‘het wapen der machtelozen’. Hij sluit zich op in een caravan, op het Binnenhof. Alleen voor Prinsjesdag wordt de caravan tijdelijk naar het binnenplein van het ministerie van Landbouw verplaatst. Ook minister Braks kan de tuinder niet bewegen om zijn hongerstaking te beëindigen. Na meer dan 80 dagen – Meester is dan 28 kilo afgevallen – geeft hij zijn hongerstaking op. Het ministerie biedt hem een baan aan bij een proeftuin van het departement in Wieringerwerf.
‘Jullie luisteren niet’
In 1971 debatteert de Tweede Kamer over pensioenen voor oorlogsslachtoffers. Op de publieke tribune zit Gerrit Gritter, die in 1994 tijdens een militair transport in een mijnenveld is terechtgekomen. Nog tijdens het debat schroeft hij zijn kunstbeen af, gooit het de zaal in en roept: ‘Dit is mijn antwoord namens alle Nederlandse oorlogsslachtoffers die creperen.’ Op een haar na mist de zes kilo zware prothese het hoofd van PvdA-Kamerlid Joop Voogd.
Fulltime wietactivist Hans Kamperman bivakkeert in 2018 met een zelfgemaakte informatiestand op het Binnenhof. ‘Ik blijf tot het eind, net zolang tot hennep uit de Opiumwet is. Hennep kan de aarde redden’, vindt hij. Als aandacht voor zijn petitie uitblijft, springt hij uit wanhoop met een touw om zijn nek van het balkon van de publieke tribune van de Tweede Kamer. Liggend op de grond zegt hij tegen minister van Justitie Grapperhaus: ‘Jullie luisteren niet.’ Ook na zijn mislukte zelfmoordpoging – een naïeve actie, vindt hij achteraf – blijft hij met zijn informatiestand aandacht vragen voor zijn missie. Hij verkast naar de Lange Poten, want de Tweede Kamer is na de sprong voor hem verboden terrein.
Steen door de ruit
Als het hart van de democratie is het Binnenhof dé plek om te demonstreren. Maar na 2000 wordt het steeds meer een no-go area voor demonstranten. De aanleiding is een uit de hand gelopen demonstratie van 20.000 scholieren in 1999 tegen de verzwaring van het vakkenpakket voor de eindexamens havo en vwo. Een deel van de demonstranten trok – tegen de afspraak in – van het Malieveld naar het Binnenhof. Daar bekogelden ze, onder het motto ‘Een steen door de ruit, een vak eruit’, de ramen.
Toen de scherven bij elkaar waren geveegd, stond het vast. Dit mocht nooit meer gebeuren. De veiligheid van de mensen die op het Binnenhof werkten, moest gegarandeerd zijn. En ook die van de demonstranten. Maar het Binnenhof kent veel beperkingen. Het plein is ommuurd, relatief klein en er zijn weinig vluchtroutes. Gevaarlijk dus voor grote menigtes. Daarbij is het voor de politie belangrijk om de demonstratie te volgen, maar wel op afstand, omdat de nabijheid van politieagenten escalerend kan werken. Voor die afstand is op het Binnenhof te weinig ruimte en zo kan de politie haar taak om het demonstratierecht te beschermen niet (goed) uitoefenen.
28-10-1974 – Middenstanders demonstreren op het Binnenhof tegen het beleid van het kabinet-den Uyl. Fotograaf · Stokvis/Meyer (Hans Kouwenhoven). Collectie · Haags Gemeentearchief.
De wet en de praktijk
In 2007 heeft de gemeente Den Haag het Binnenhof aangewezen als permanent veiligheidsrisicogebied. Daarom zijn demonstraties op het Binnenhof zonder uitzondering verboden. Landelijk ligt het anders. Volgens de Wet openbare manifestaties geldt er namelijk geen verbod op demonstraties op het Binnenhof.
Toen deze wet in 2015 werd geëvalueerd, maakte jurist en demonstratiedeskundige Berend Roorda zich alsnog hard voor een wettelijk demonstratieverbod voor het Binnenhof vanwege de veiligheid. Toenmalig minister van Binnenlandse Zaken, Ronald Plasterk reageerde: ‘Het kabinet is het eens met de onderzoekers dat een algemene beperking van het recht op vergadering en betoging niet in overeenstemming is met artikel 9 van de Grondwet. Dat geldt ook voor het Binnenhof… Het is aan de gemeente Den Haag om hierover steeds opnieuw een afweging te maken.’
Beeld bovenaan ↑ 16 -9-1982 – Demonstratie tegen de komst van de centrumpartij in de Tweede Kamer. Fotograaf · Rob Bogaerts. Collectie · Nationaal Archief.
